STRONA DOMOWA

Konstanty-Ludwik [1722-1778]

ojciec Jan Ludwik
matka Rozalia Brzostowska





Życie, historia, fakty...

Konarski:

Konstanty-Ludwik
 (pok. X.), czasem tylko Ludwik a czasem -tylko Konstanty, syn Jana-Ludwika i Rozalii z Brzostowskich, urodził się -w 1722 roku. Senior całej polskiej rodziny hr. Plater. Zaczął swoją wielką karierę jako stronnik Sasów. Nie wiem czy nie wychowanek Pijarów. Według Wittyga, już w 1736 roku posłuje z Inflant na sejm "pacificationis". Posłuje potem jeszcze raz w 1738 roku. Niesiecki pisze o nim jako o współczesnym i daje mu wtedy urząd wojskiego inflanckiego. Po ojcu został starostą inflanckim, czwartym kolejno Platerem na tym urzędzie. Odbył wspaniały wjazd na starostwo. Wygłosił wtedy wielką mowę Jan August Hylzen a wiele pisze o tym wjeździe w swoich "Inflantach" Gustaw Manteuffel. Przypuszczam że wjazd odbył się w 1737 a najpóźniej w 1738 roku. Starostwa tego ustąpił jeszcze za życia na rzecz syna Józefa Wincentego (p. n.) Za nim jeszcze został starostą inflanckim czyli dynaburskim, był już przedtem starostą (nie grodowym) grawerowskim Królewszczyzna ta stanowiła, w ciągu ostatnich stukilkudziesięciu lat -Rzeczypospolitej, jakby całość ze starostwem inflanckim i także nie wyszła w ciągu tego okresu z rąk Platerów. W 1744 roku wspomniany jako-fundator i dobrodziej prowincji litewskiej Scholarum Piarum. W 1746 roku, w dniu 26 listopada, został mianowany pisarzem W. Ks. Litewskiego. W roku 1754 został kasztelanem połockim i otrzymał order Orła Białego. W czerwcu 1758 roku tę kasztelanię objął po nim Adam Brzostowski herbu Strzemię. W tym samym 1758 roku był obrany marszałkiem Trybunału litewskiego. W tym samym także roku został mianowany, dnia 18maja, wojewodą mścisławskim po zmarłym dnia 15 kwietnia 1758 roku. Ignacym Sapieże. To stanowisko zajmował Konstanty-Ludwik do 1770 roku, bo już w dniu 14 kwietnia tego roku objął je Józef Hylzen. W roku ;.1758, a nie w 1756 lub 1757, - jak błędnie w niektórych opracowaniach otrzymał od cesarzowej rosyjskiej Elżbiety order świętego Aleksandra Newskiego. W maju 1762 roku został wyznaczony na stanowisko podkanclerzego litewskiego, nominacji jednak nie otrzymał i urzędu nie objął, gdyż temu przeszkodziło zerwanie sejmu w dniu 8 października tego roku. W tym samym roku, w dniu 12 grudnia, (razem z Tadeuszem Lipskim herbu Grabie, kasztelanem brzezińskim a wkrótce łęczyckim)został wyznaczony na komisarza przy boku królewicza Karola, jako księcia Kurlandzkiego. Był przy nim aż do wyjazdu tego księcia z Mitawy. Elekcję króla Stanisława Augusta podpisał z województwem mścisławskim. Sejmiki grodzieński i brzeski, w instrukcjach dla swoich posłów na sejm koronacyjny odbyty w dniach 3 do 20 grudnia 1764 roku, zalecają im starania o uznanie zasług Konstantego-Ludwika, którego mają. "sprawiedliwej łasce J. K. Mości rekomendować". Wkrótce został mianowany pułkownikiem chorągwi petyhorskiej i często później z tym tytułem występuje. W dniu 26 marca 1770 roku został kasztelanem trockim i na. tym urzędzie, jako piąty senator w rodzinie, pozostał do śmierci. Opracowania niemieckie podaj ą, że dnia 17/28 marca 1774 roku został wciągnięty do metryk szlachty kurlandzkiej z tytułem hrabiego. Według wielu polskich opracowań, miał być posłem Rzeczypospolitej do Rosji. Byłkawalerem orderu świętego Stanisława oraz orderu "Opatrzności Bożej pod imieniem św. Joachima", założonego w 1756 roku przez księcia Chrystiana Franciszka Sachsen-Koburg-Saalfelden.

Konstanty-Ludwik był panem ogromnej fortuny, którą jeszcze powiększył z chwilą gdy na jego żonę przypadła sukcesja po książętach Wiśniowieckich. Po ojcu był dziedzicem Krasławia, Kombulu, Indrycy i Isnaudy. Działając razem z matką, kupił w Wilnie w dniu 28 października1739 roku dobra Pustyń w powiecie drysieńskim, od biskupa sufragana wileńskiego Józefa-Stanisława Sapiehy. Rychło potem ufundował tam drewniany kościół parafialny pod wezwaniem Przemienienia Pańskiego. Nie wiem kiedy i od kogo nabył w Kurlandii dobra Grenzhof, Matuliszki,.Alt i Neu-Born oraz Warnowicze ze wsią Zarośle. W 1769 roku lub może po tej dacie, nabył od książąt Sapiehów dobra Newlany (2109 dziesięcin) z folwarkiem Anutowo w powiecie drysieńskim. Później dziedzicami tych wsi są Szumowiczowie. W 1771 roku Konstanty-Ludwik trzymał zastawem do spółki z Ksawerym Chomińskim herbu Lis. dobra Smorgonie od księoia Karola Radziwiłła "Panie Kothanku". Był dziedzicem klucza Kalnice, w powiecie lipowieckim na Ukrainie, który - według Żych1ińskiego - za sumę 355 tysięcy; złotych polskich kupił około roku 1775 od księcia Michała Czartoryskiego, kanclerza Wielkiego Księstwa Litewskiego. Kosiński twierdzi, że Konstanty-Ludwik dobra te wziął w posagu za żoną. Sądzę, że to on uzyskał w 1775 roku nadanie od Katarzyny II jakichś dóbr z 3238 "duszami". Kaczkowski nie określa ani nazwy, ani położenia tych dóbr. Główną siedzibą Konstantego-Ludwika był Krasław i może tam najwidoczniej zaznaczyły się talenty organizatorskie jego właścicieli. Wybudował tam okazały pałac na górze nad Dźwiną i otoczył go pięknym parkiem. W roku 1752 wzniósł w rynku ratusz z wieżą i sklepami. Widok tej budowli, według rysunku K. Rőmera, podał "Tygodnik Ilustrowany" z 1882 roku. Rynek obudował kamienicami, w których osadził rzemieślników, wyszukiwanych i sprowadzanych z Warszawy i z Niemiec. Wkrótce już Krasław szeroko zasłynął wyrabianymi na miejscu: kobiercami, aksamitami, adamaszkami, kartami polskimi do gry, bronią sieczną i palną, powozami, a nawet wyrobami złotniczymi i jubilerskimi. Cztery do roku głośne jarmarki ściągały do Krasławia kupców z daleka. Wywóz kierowano do innych województw polskich i do Rosji. Po rozbiorach Rzeczypospolitej, przemysł krasławski upadł całkowicie. W roku 1755 rozpoczął (ukończył około 1767 roku) budowę wspaniałej świątyni pod wezwaniem Św. Ludwika króla, przeznaczonej na katedrę dla biskupów inflanckich. Jednocześnie ufundował gmach na seminarium diecezjalne. Wychowankowie tego seminarium podnieśli bardzo poziom tamtejszego duchowieństwa wiejskiego i przyczynili się do wzrostu kultury włościanna Inflantach. Na utrzymanie seminarium, Konstanty-Ludwik nadał wieś Bałtyń w powiecie dynaburskim, kupioną bodaj w tym celu dnia 8 maja 1758 roku od Wołosowskich herbu Sas. Opiekę nad kościołem i seminarium Konstanty-Ludwik oddał księżom Misjonarzom już w 1756 roku, odebrawszy ją Jezuitom, którzy od roku 1680 do tego czasu mieli swoją siedzibę w Krasławiu. Pierwszym regensem seminarium w Krasławiu był jeszcze w 1775 roku Misjonarz O. Stanisław Śladowski. Sejm roku 1768 uchwalił następującą konstytucję: "Nowo erygowany kościół na katedrę biskupom y dyecezyi Inflantskiey w Krasławiu, wieczystych dobrach wielmożnego Platera, wojewody mścisławskiego, z funduszem dla 00. misjonarzów y seminaryum dyecezyalnym, na wieczne czasy aprobujemy y potwierdzamy" .Dla żydów zamieszkujących w Krasławiu wystawił "porządną" synagogę. W 1759 roku wymurował w nowo założonym ogrodzie lipowym wielki gmach biblioteczny o trzech piętrach. Parter zajmowała letnia rezydencja dziedzica, na górze zaś przez całe dwa piętra szła wielka sala biblioteczna, w której, jeszcze za życia Konstantego Ludwika, znalazł pomieszczenie jego zbiór złożony jakoby z 20 tysięcy tomów. Biblioteka ta, zarówno jak i biblioteka Sybergów w Liksnie, słynęła szeroko już w XVIII wieku ze swego bogactwa i wyboru dzieł. W roku 1776, żona Konstantego-Ludwika sprowadziła (morzem) z Rzymu relikwie świętego Donata Męczennika i ufundowała dla nich okazały grób-kaplicę o 3 ołtarzach przy krasławskiej katedrze. Rycinę wyobrażającą ołtarz św. Donata w Krasławiu podał w swoich "Inflantach" Gustaw Manteuffel. W kościele krasławskim znajdował się, też z jej daru, piękny baldachim sporządzony z namiotu króla Michała Wiśniowieckiego. W roku 1789 ufundowała szpital pod dozorem sióstr miłosierdzia, które specjalnie w tym celu sprowadziła i osadziła w Krasławiu, w pięknym murowanym gmachu z kaplicą. Po powstaniu 1863 roku; Murawiew kazał szpital zamknąć, a kaplicę przerobić na cerkiew prawosławną. Już w roku 1770, przyjęła się łatwo i miała pełny i trwały w ciągu lat kurs w Krasławiu i okolicy moneta domowa Platerów. Były to kupony blaszane z wybitym na nich herbem platerowskim. Konstantego Platera nazywano z tej racji "królikiem Inflanckim". Gustaw Manteuffel pisał o Konstantym-Ludwiku Platerze: "postępując śladami ojca, utrwalił swą pamięć w kraju i niemało się .przyczyniłdo podniesienia Krasławia". Imię Konstantego-Ludwika chciał też utrwalić superior księży Misjonarzy w Krasławiu, ksiądz Michał Smurzyński gdy w roku 1787 w dzwonnicy kościoła krasławskiego umieścił specjalniewówczas odlany dzwon o imieniu "Konstanty-Ludwik". Konstanty-Ludwik umarł w Krasławiu dnia 31 marca 1778 roku. Konstanty-Ludwik Plater, dnia 16 sierpnia 1744 roku, zaślubił wWilnie (a bodaj nie w Mereczu, jak to głosi tradycja rodzinna) księżniczkę Augustę Ogińską, .urodzoną w 1724 roku, córkę Józefa i Anny z książąt Wiśniowieckich, a wnuczkę, po ojcu: księcia Kazimierza-Dominika Ogińskiego, wojewody wileńskiego, i Eleonory Woyna herbu Trąby, a po matce: księcia Michała-Serwacego Wiśniowieckiego, kanclerza i hetmana wielkiego litewskiego, i księżniczki Katarzyny Dolskiej. Augusta Platerowa została w Wiedniu, dnia 3 maja 1746 roku, mianowana Damą Krzyża Gwiaździstego. Z działów po matce otrzymała w powiecie krzemienieckim klucz Horyński z wsiami: Horynka, Kuszlin, Jankowce, Podhajczyki i Kudłajówka, wszystkie te wsie z folwarkami. W powiecie lipowieckim zaś, na Ukrainie, klucz Daszowski z miastem Daszów i wsiami: Bandury, Krzysztofówka, Nosowce, Dziurzyńce, Kubczyńce, wszystkie te wsie z folwarkami, oraz bez folwarków wsie: Sitkowce, Jastrubińce i Jurkowce, i uroczyska: Deszka, Rosochowata, Boromla, Szytowice i Andryaszówka.Z powyższych dóbr wsie: Sitkowce, Krzysztofówka, Dziurzyńce i Bondurowo czy też Bandury, razem 8130 dziesięcin, zostały wkrótce sprzedane Stanisławowi-Szczęsnemu Potockiemu herbu Pilawa. Sprzedaż musiała mieć miejsce po 1759 roku, gdyż jeszcze w tym roku Augusta Platerowa ufundowała w Krzysztofówce, koło Daszowa drewnianą cerkiew. Dawniej, bo już w 1750 roku, ufundowała cerkiew w Horynce, musiała więc wejść w posiadanie tych dóbr przed tym rokiem. W latach 1753 i          1772 uposażyła 64-oma dziesięcinami ziemi cerkiew we wsi Kuszlin. Umarła w Krasławiu dnia 24 października 1791 roku. Portrety Konstantego-Ludwika i jego żony, włoskiego malarz~Gastoldiego, zostały w 1775 roku przeniesione z biblioteki do kościoła w Krasławiu, a w roku 1919 z kościoła do plebanii. Były naturalnej wielkości. Dwa inne portrety i nie olejne lecz pastelowe, "on starzec w kontuszu z wstęgą Orła .Białego, ona jako staruszka w koronkowym czepcu", znajdowały się do ostaniej wojny w rękach księdza Leona Platera we Lwowie. Miniatury Konstantego-Ludwika i jego żony, malowane według portretów krasławskich, znajdują się (tak jak i tłok wielkiej pieczęci do wosku Konstantego-Ludwika), w zbiorach hr. Tadeusza PlaterZyberka w Valduc w Belgii.

(2. IV. 576, VI1.347, XXXV. 152, 6.,10. II1.859, 860, 861, 13. II.216, 217, 21. 690692,22.448,449,23. 6.1,65,29. I wyd. 58,34. III.217, 36.b. XX.808, 41. XIII.92, 288, XIV.245, 246, XV. 274, XXIV.352, 56. 1882. 1.145, 62. 699, 700, 65. II.22, 23, 68.b. 68. c., 73. III .177, 77. 243, 86. III. 310, 90. III. 300, 301, 105. 95, 107. 87, 113. II1.105, 156, IV.39 114.86,87,116,117.200,202,127. VII. 322, IX.362, 133. III. 272, 356,136. 273, H3. 316, 148. a. VII, 164. 24, 166. I. 38, 169. 1.92, 909 II. 799, III. 707, IV. 617,618,763, V1.777 VII.29 IX.314, X.627, XIII.16, 654, XVa. 74, 197, 586, XVb. 203, 173. 167, 185. 1.394, 188. 1882.145, 192. XII. 264, 265, XIV. 58, 61, 196. 65, 157, 198. 10, 205. 55, 206. 30, 31, 33, 34, 36, 208. 51, 312, 313, 573, 209. a. 33, 69, 128, 165, 278, 217. 1.147, III.17, 193, V.185, 186,194, X.223, X!. 195, 201, XIII.126, XV1.234, XVII.221, 240, XVIII. 134, 150, XX1.101).

Konstanty-Ludwik, ze swego małżeństwa z Augustą z ks. Ogińskich, miał dzieci (kolejność starszeństwa nie zachowana) o imionach:

1) Rozalia - Honorata - Petronela - Aleksandra, która zmarła. dzieckiem: Według Pulvisa; była najmłodszą z rodzeństwa i urodziła się w Krasławiu dnia 10 września 1757 roku.

2) Józef-Wincenty, o nim niżej.

3) Anna-Jadwiga-Rozalia-Salomea-Agnieszka, urodzona w Krasławiu dnia 11 listopada 1750 roku, która w dniu 6 stycznia 1773 roku była zaślubiona w Krasławiu przez Roberta Brzostowskiego herbu Strzemię. późniejszego pułkownika husarskiego i kasztelana połockiego. Była współfundatorką kościoła murowanego w Mosarzu pod wezwaniem świętej Anny, który oboje z mężem wznieśli w roku 1792.

4) Kazimierz-Konstanty, który prowadzi dalej gałąź. O nim niżej.

5) Maria, już w 1786 roku zamężna za Wincentym Józefowiczem Hlebickim herba Leliwa, potem posłem na Sejm Czteroletni, która umarła bezdzietnie w Krakowie w 1804 roku, a według Pulvisa, dopiero po dniu 6 września 1805 roku.

6) August-Hiacynt, o którym niżej.

Według Pulvisa, Konstanty-Ludwik miał poza wymienionymi wyżej dziećmi, jeszcze dwóch synów:

Jana-Michała-Mojżesza-Dominika, który umarł w marcu 1751 roku i

Antoniego-Tadeusza, który umarł w 1749 roku.

Żychliński przypisuje błędnie Konstantemu-Ludwikowi jeszcze córkę Józefę za Tadeuszem Burzyńskim. Józefa była nie córką lecz siostrą- Konstantego-Ludwiga (p.w.).