STRONA DOMOWA

Emilia Broel Plater [1806-1831]

ojciec Franciszek Ksawery
matka Anna Mohl





Życie, historia, fakty...
Konarski:
Emilia (pok. XIII.), córka Franciszka-Ksawerego vel Ksawerego i Anny Mohl, urodziła się w Wilnie w dniu 13 listopada 1806 roku. Żychliński a za nim Borkowski dają rok 1801 jako datę jej urodzenia. Do wybuchu powstania 1830 roku, jej życie nie różniło się niczym od -życia jej krewnych rówieśniczek. Gdy wieść o rewolucji w Warszawie doszła na Inflanty, Emilia staje się od razu, z patriotki gorącej ale biernej, jednym z przywódców tamtejszego powstania. Dnia 29 marca 1831 roku obcięła włosy i włożyła strój męski. Jej rolę w walkach najlepiej opisuje artykuł o niej w "Encyklopedii wojskowej". Brzmi on jak następuje: "Wychowywała się początkowo w Wilnie, a następnie w Liksnie --w Inflantach. Od dziecka wykazała wielki patriotyzm, obierając sobie jako ideał Joannę d'Arc. Na wieść o wybuchu powstania, wzięła czynny udział w przygotowaniach spiskowych na Litwie. Kiedy w marcu 1831 -wybuchło powstanie na żmudzi, przybyła 29 marca do Dusiat, majątku swego kuzyna Cezarego Platera, i wziąwszy tam udział w organizacji .oddziału powstańczego, ruszyła z nim pod Dynaburg. Po stoczeniu 2 kwietnia zwycięskiej potyczki z jedną z kolumn generała Schirmana, .zdążającego z Dynaburga do głównych sił rosyjskich, oddział powstańców zajął 4 kwietnia Jeziorosy, gdzie Platerówna wpisała do ksiąg ziemskich akt powstania. Zaskoczenie Dynaburga nie powiodło się powstańcom, .to też stoczywszy- z Schirmanem walki pod Ucianami i Oniksztami powrócili do swoich okolic. Platerówna przybyła 30 kwietnia do obozu: Karola Załuskiego pod Poniewieżem i wstąpiła do oddziału wolnych strzelców wiłkomirskich. W ich szeregach wzięła 4 maja udział w niepomyślnej potyczce pod Przystowianami, po której wolni strzelcy udali się do swego powiatu i 17 maja zajęli Wiłkomierz. Tutaj Platerówna wstąpiła do oddziału partyzanckiego Konstantego Parczewskiego. Po przybyciu na Litwę generała Chłapowskiego i rozpoczęciu przezeń organizowania z oddziałów powstańczych regularnej armii, Platerówna mianowana. została dowódcą 1 kompanii 1 pułku litewskiego, nazwanego później 25 pułkiem piechoty liniowej". Z tym pułkiem wzięła udział w bitwie pod Kownem 25 czerwca. W akcji Giełguda na SzawIe, Emilia, eskortująca wraz .z 25 pułkiem piechoty liniowej tabory, odznaczyła się w potyczce pod Szawlami. Po podziale sił polskich na radzie wojennej w Kurszanach 9 lipca na 3 kolumny, znalazła się w kolumnie Chłapowskiego. Nie przeszła granicy pruskiej lecz usiłowała na własną rękę przedostać się doWarszawy. W czasie tej wędrówki zachorowała i umieszczona została w chacie włościańskiej, a następnie w najbliższym dworze, którym był Justyanów sędziego Ignacego Abłamowicza. Tam, na rękach j ego żony, Anny z Hoffmanów, Emilia umarła dnia 23 grudnia 1831 roku. Pochowana została w parafii, w Kopciowie koło Sejn, na cmentarzu, pod nazwiskiem panny Korawińskiej. Na mogile postawiono nagrobek z granitu z wykutą tylko datą jej zgonu. W "Biesiadzie Literackiej" w numerze 44 z 1906 roku ma się znajdować fotografia tego nagrobka. Jej postać: przeszła do historii Polski i świeciła przykładem na równi z największy-mi naszymi bojownikami o wolność Ojczyzny. Stała się symbolem i natchnieniem poetów i malarzy. Adam Mickiewicz napisał na jej cześć znany powszechnie wiersz. Jej imieniem nazywano instytucje, szkoły itp. Otwarte w roku 1918 gimnazjum humanistyczne w Olkuszu nazwano "Gimnazjum imienia Emilii Plater". Wojciech Kossak odtworzył scenę walki powstańców z kozakami, w której Emilia stanowi główną postać obrazu. Obraz ten znajduje się obecnie w zbiorach Tadeusza Plater-Zyberka w Valduc. Reprodukcje tego dzieła podał: "świat" (1906-37-5) "Tygodnik Ilustrowany" 1907. I. 158 i 1915. II. 717), oraz "Biesiada Literacka" (1916. I. 9.). Istnieje wiele podobizn Emilii Plater w sztychu i litografii, pomiędzy zaś nimi znana litografia A. Deveri. Emilia miała zdolności do rysunku. Reproducję jej olejnego autoportretu pomieścił "Tygodnik Ilustrowany" (1907. I. 28.). W posiadani u hr. Cezarego Platera (pok. XIV.), a potem w rękach wdowy po nim, znajdował się portret Emilii opatrzony wypisanym ręką hr. Cezarego Platera (pok. XIII.) stwierdzeniem jego autentyczności i wierności podobieństwa. Nie wiem czy nie jest to autoportret, o którym mówiłem w poprzednim zdaniu. Wiele materiałów rękopiśmiennych do jej biografii, a pomiędzy innymi życiorys pióra Władysława Platera, znajdowało się do roku 1944 w Bibliotece Narodowej w Warszawie. W Polsce 25-ty pułk piechoty był związany z jej imieniem.

Notka o Emilii Broel Plater w Wikipedii

Oświadczenie Emilii:


Portrety:
autor: Wolski Stanisław Pomian (1859 – 1894 żył 35 lat) Naukę malarstwa rozpoczął u Wojciecha Gersona w warszawskiej Klasie Rysunkowej, a kontynuował je w krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych pod kierunkiem Jana Matejki. Dzięki prywatnemu stypendium wyjechał do Monachium i w latach 1883-1885 (w wieku 24-26 lat) kształcił się jeszcze w Akademii Sztuk Pięknych oraz w prywatnej pracowni Józefa Brandta. Jego obrazy cieszyły się tak dużą popularnością na monachijskim rynku sztuki, że „zbywał je na sztalugach licznym niemieckim Kunsthandlerom”. W 1886 (w wieku 27 lat) wrócił do Warszawy i rozpoczął współpracę z „Tygodnikiem Ilustrowanym”. Malował głównie obrazy o tematach historycznych i batalistycznych - rekonesanse, potyczki, biwaki żołnierskie. Ze szczególnym upodobaniem malował sceny z kampanii napoleońskiej. Tematem jego prac były także sceny rodzajowe - pogodne sceny z warszawskich parków i ulic, wypadki na drogach, polowania i, co ciekawe, sceny cyrkowe

Wojciech Kossak - "Emilia Plater w potyczce pod Szawlami"


Dwór w Justianowie, w którym zmarła Emilia:



Horytnica - Emilia Plater

Snop iskier wzbił się wzwyż, jedną z tych iskier w dal poniósł historii wiatr
W listopadowe dni sen o wolności śnił Naród, co już dość miał zaborców, cel i krat
Serc młodych wybuchł żar, wieść walki niosło w dal na warszawianki zew
I gdy padł pierwszy strzał z łopotem poszli flag i wiarą, która wie, że wszystko ziści się

Ref:
Rozwiewa prochów dym wiatr naszych wielkich słów
Uciekła kropla krwi z kącika Twoich ust
Śpij ma Emilio, śpij, jak zaśniesz minie ból
Nim Moskal najdzie dom, daleko będziesz już
Już słychać jego krok, błyski bagnetów tuż
Uciekła kropla krwi z kącika Twoich ust
Wiesz, że nie ujrzysz tej, dla której chciałaś żyć
Lecz ona zbudzi się z przelanej tutaj krwi

Salwami niósł się huk, lecz byłaś właśnie tam gdzie kul największy grad
Jak gdyby wierząc, że już wkrótce spełni się Ojczyzny stary o wolności sen
I nie zapomnę chwil, jak ukrywałaś łzy, gdy sztandar runął w śnieg
Do boju wzniosłaś go "Za Polskę!" krzyczał ktoś, "Za Polskę!" krzyczał ktoś

Ref:
Rozwiewa prochów dym wiatr naszych wielkich słów
Uciekła kropla krwi z kącika Twoich ust
Śpij ma Emilio, śpij, jak zaśniesz minie ból
Nim Moskal najdzie dom, daleko będziesz już
Już słychać jego krok, błyski bagnetów tuż
Uciekła kropla krwi z kącika Twoich ust
Wiesz, że nie ujrzysz tej, dla której chciałaś żyć
Lecz ona zbudzi się z przelanej tutaj krwi